Macem-Maceme Sastra Lisan Using: Wangsalan (Bagiyan 4)
Antariksawan Jusuf (dipublikasikan pada Selasa, 27 Januari 2026 07:05 WIB)
- Opini
Macem-maceme Sastra Lisan Using (Bagiyan 3)
Ditulis ring Nanang Yuwantoro Zuniar
Wangsalan
Wangsalan yaiku maceme gurit lisan Using arupa ungkapan isine ati utawa omongan kelawan cara manpaataken padhane uni pungkasan utawa sebagiyan unek nang ujar jawaban hang diomongaken sak durunge.
Cekak aose, Wangsalan Using itu batakan hang nduweni jawaban hang disamaraken nang ujar hang diomongaken lan nduweni padhane unek.
Jelase gedigi: ucap hang diomongaken paran (1) ana artine ucap paran (2). Ucap nomer (2) iki nduweni unek hang padha ambi ucap hang dimaksud sebenere (3).
Dadi wong bengen iku arep ngomong ucap (3), mung ngomong ucap (1) bain hang diejak ngomong wis weruh karepe.
Tuladha, ana ukara gedigi:
"Lare, teka kidul ana kepithing banyu tawa."
Paran maksude? Bisa dijelentrehaken gedigi. Kepithing banyu tawa (1) artine geruyu (2). Ucap geruyu nduwe uni hang padha ambi ayu (3).
Dadi wong hang ngomong, setemene arep ngucap "Lare, teka kidul ana lare ayu" taping kari ketara lan kanggone wong bengen kurang endah.
Wong ngomong ana peroses mikire. Sedurunge ngomong ayu, iyane kudu golet ucap hang unine padha "...yu" ne ring pungkasan ucap. Nemu ucap "geruyu" padha "yu"ne ambi ayu. Aju digoletaken ucap samar hang wong liya bisa mbatak. Geruyu iku kaya kepithing hang urip ring banyu segara, naming uripe ring banyu tawa. Dadi geruyu iku kepithing banyu tawa.
Setemene kadhung sing nganggo "geruyu" bisa bain digoletaken ucap liya kayata "kayu", "bayu", "gemuyu".
Kadhung "kayu" batakane dadi paran? Umpamane "rencek gedhi"; "bayu" batakane paran? Umpamane "angin semelepat"; "gemuyu" batakane paran? Umpamane "marek ndeleng ewer-ewer".
Dadi ucap (3) bisa digawe ring macem-macem batakan hang gampang dingerteni wong liya hang diejak gesah.
Tuladha liyane:
Ngelawang banyu (1) artine dam (2), hang dimaksud nyidam (3).
"Hing ana usume poh nguwoh kok Rika golet poh iku, rabinrika ngelawang banyu tah?"
Masiya hing kathik takon "Rabinrika nyidam tah" hang ditakoni wis ngarti, hang
ditakokaken iku "nyidam".
Tuladha liyane:
Gelepung sawi (ucap 1) artine kanji (2), ulihe janji (3).
"Heleh...aja percaya omongane politisi, iku mung gelepung sawi."
Belimbing bumi (1) artine woh wesah (2), ulihe susah (3).
"Kari katon mbelimbing bumi, ana belahi paran?"
Perahu gedhe artine kapal, hang dimaksud apal.
"Sapa Lik arane wong hang teka merene?"
"Sing perahu gedhe yah."
(Ana terusane: Basanan)
Redaktur menerima berbagai tulisan, kirimkan tulisan anda dengan mendaftar sebagai kontributor di sini. Mari ikut membangun basa Using dan Belambangan.

-7561.jpg)
-15736.jpg)
-66287.jpg)